Προγράμματα Διαχείρισης Στρες

Το Στρες είναι μια φυσιολογική διαδικασία του οργανισμού μας, που ο άνθρωπος βίωνε και συνεχίζει να βιώνει. Παλαιότερα, πηγή στρες αποτελούσε η προσπάθεια εξασφάλισης της τροφής του. Καθώς ανέπτυσσε πολιτισμό, έλυνε κάποια από τα προβλήματά του, αλλά δημιουργούνταν νέα. Στις μέρες μας, ορισμένες από τις πηγές ψυχοκοινωνικού στρες αποτελούν οι περιβαλλοντικές αλλαγές, οι κοινωνικές ανισότητες, η ανεργία, η εγκληματικότητα. Επίσης, η δομή των σύγχρονων κοινωνιών μπορεί να αποτελέσει πηγή στρες, καθώς απαιτεί συχνά να ανταπεξέλθει κανείς σε πολλαπλούς ρόλους (σύζυγος-γονέας-εργαζόμενος).

Ο όρος χρησιμοποιείται καθημερινά για να περιγράψει συχνά μια αίσθηση πίεσης που νιώθουμε, όταν έρθουμε σε επαφή με ένα στρεσογόνο, για εμάς, ερέθισμα.

Το στρες μπορεί να οριστεί ως το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης του ατόμου και του περιβάλλοντος του. Σε καταστάσεις όπου το άτομο αισθάνεται αδυναμία να ανταπεξέλθει (βασιζόμενο στις δεξιότητες και ικανότητες του) στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος του, τότε βιώνει το λεγόμενο Στρες (Lazarus, R.S. & Folkman, S., 1984).

Το Στρες δεν είναι πάντα επιβλαβές, αντιθέτως έχει και μια θετική διάσταση, καθώς όταν έχει μικρή διάρκεια και είναι ελέγξιμο από το άτομο, τότε μπορεί να αποτελέσει την κινητήριο δύναμη, ωθώντας το άτομο στη δημιουργικότητά (eustress).

Το πρόβλημα που προκαλεί το στρες ξεκινά, όταν η πίεση που δέχεται ο άνθρωπος ξεπερνά τις δυνατότητές του να ανταπεξέλθει, οπότε καταλήγει σε ψυχολογική και σωματική καταπόνηση (distress). Όταν για παρατεταμένο χρονικό διάστημα δεν καταφέρνει να διαχειριστεί το στρες του, τότε μπορεί να οδηγηθεί σε μια σειρά παθολογικών καταστάσεων και δυσλειτουργικών συμπεριφορών.

Οι πηγές που μπορούν να προκαλέσουν Στρες διακρίνονται σε εξωτερικούς και σε εσωτερικούς παράγοντες.

Οι εξωτερικοί παράγοντες του στρες συνδέονται:

• με το φυσικό περιβάλλον (θόρυβος, ρύπανση, υπερβολική ζέστη-κρύο).
• με μείζονα γεγονότα ζωής (όταν καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε αλλαγές όπως γέννηση, θάνατο, μετακόμιση, αλλαγή ή και απώλεια της εργασίας).
  Ακόμα και αν είναι θετικές κάποιες από τις αλλαγές και πάλι μπορεί να προκαλέσουν στρες.
• με καθημερινούς μικροπαράγοντες (διαπληκτισμός με συνεργάτες ή με τον/την σύντροφο, κυκλοφοριακή συμφόρηση, έλλειψη χρόνου).

Οι εσωτερικοί παράγοντες σχετίζονται με:

• επιλογές στον τρόπο ζωής (διατροφή, ποιότητα ύπνου, υιοθέτηση ανθυγιεινών συμπεριφορών).
• με τις ψυχοεσωπροσωπικές επιρροές, δηλαδή σκέψεις, αντιλήψεις, αξίες τα οποία λειτουργούν ως μια προστασία για την ταυτότητα του κάθε ατόμου. Όταν αυτές έρθουν αντιμέτωπες με μια αλλαγή, τότε το «εγώ» του ατόμου συχνά απειλείται και προκαλείται στρες.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι μια κατάσταση μπορεί να προκαλέσει στρες σε ένα άτομο και σε κάποιο άλλο όχι (αντιλαμβανόμενο στρες). Η ερμηνεία, που θα δώσει ο καθένας από εμάς σε ένα ερέθισμα, είναι καθοριστικής σημασίας για το αν τελικά θα είναι στρεσογόνο ή όχι. Η προσωπικότητα, η κοινωνική υποστήριξη, οι εμπειρίες επηρεάζουν το τι θα αντιληφθεί ως πηγή στρες αλλά και τον τρόπο που θα το διαχειριστεί.

Μπορούν να ενταχθούν σε τρείς κατηγορίες:

Πρώτου επιπέδου:
τα συμπτώματα αυτά σχετίζονται με τη συμπεριφορά του ατόμου (π.χ. καταπιεσμένος θυμός, διαρκής ευερεθιστότητα, ανυπομονησία, επικριτική στάση, εχθρότητα, αδυναμία συγκέντρωσης, αίσθημα κούρασης χωρίς προφανή αιτία, δυσκολία στη λήψη αποφάσεων κ.λπ.

Δευτέρου επιπέδου:
τα συμπτώματα αυτά εκδηλώνονται με σωματικές αντιδράσεις (π.χ. αίσθημα σφιξίματος στο στήθος, ταχυκαρδία, δύσπνοια χωρίς προφανή λόγο, πονοκέφαλοι, αϋπνία, ναυτία κ.λπ.

Τρίτου επιπέδου:
συμπτώματα σχετικά με σοβαρές ασθένειες και διαταραχές (π.χ. καρδιαγγειακά νοσήματα).