Για να μιλήσουμε για το Εργασιακό Στρες, θα ήταν σκόπιμο να ξεκινήσουμε με το τι είναι Στρες. Σύμφωνα με τους Lazarus & Folkman «Στρες είναι το αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης του ατόμου και του περιβάλλοντος του. Όταν το άτομο αισθάνεται αδυναμία να ανταπεξέλθει, βασιζόμενο στις προσωπικές του ικανότητες και δεξιότητες στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος του, τότε βιώνει στρες». Συχνά έχουμε στο μυαλό μας ότι το στρες έχει αρνητική σημασία, αυτό όμως δεν ισχύει πάντοτε. Υπάρχει το «καλό στρες», δηλαδή το δημιουργικό στρες (eustress) και το «κακό στρες» που είναι το παθολογικό στρες (distress). Το καλό στρες λειτουργεί ως κίνητρο για το άτομο, για παράδειγμα ο εργαζόμενος αγχώνεται για να τελειώσει μια εργασία που του έχει ανατεθεί. Απ’ την άλλη, όταν το στρες διαρκεί εβδομάδες (κακό στρες), επηρεάζει τον εγκέφαλο και το σώμα, γίνεται νοσογόνο. Το άτομο αποκτά σωματικά συμπτώματα και ταλαιπωρείται σημαντικά από αυτό. Επίσης, το στρες είναι αντιλαμβανόμενο που σημαίνει ότι δεν αγχωνόμαστε όλοι οι άνθρωποι για τα ίδια πράγματα.
Στον εργασιακό χώρο, το να νιώθει ο εργαζόμενος στρες αποτελεί ένα πολύ συχνό φαινόμενο. Οι λόγοι που το προκαλούν είναι πολλοί. Ένας από τους κυριότερους έχει να κάνει με τα ωράρια εργασίας, για παράδειγμα η εργασία σε βάρδιες, τα εξαντλητικά ωράρια ή τα επαγγελματικά ταξίδια. Ένας άλλος σημαντικός λόγος πυροδότησης του στρες είναι η έλλειψη ελέγχου στον τρόπο εκτέλεσης της εργασίας, αλλά και η έλλειψη ενημέρωσης και καθοδήγησης για τυχόν αλλαγές. Έτσι το άτομο νιώθει ότι δεν έχει κανέναν έλεγχο επάνω σε αυτά που καλείται να ολοκληρώσει, με σκοπό να αυξάνεται το στρες του. Ακόμα, οι κακές σχέσεις με τους συναδέλφους και τους προϊσταμένους φαίνεται να επηρεάζει σημαντικά τον εργαζόμενο. Το ίδιο συμβαίνει και όταν υπάρχει ασάφεια των ρόλων και των υποχρεώσεων του εργαζομένου. Τέλος, πολύ σημαντική πηγή εργασιακού στρες είναι η πιθανή βία που μπορεί να δεχτεί το άτομο (σωματική, λεκτική, σεξουαλική ή η απειλή βίας).
Κυρίως στις μέρες μας, εξ αιτίας της οικονομικής κρίσης και της ανασφάλειας που νιώθει ο εργαζόμενος για το ενδεχόμενο απώλειας της εργασίας του, το εργασιακό στρες αυξάνεται σημαντικά. Όμως, οι παράγοντες άγχους για τον εργαζόμενο μπορεί να βρίσκονται και εκτός από το περιβάλλον της εργασίας του και να σχετίζονται με σημαντικά γεγονότα της ζωής του (χωρισμός, γάμος, εγκυμοσύνη, μετακόμιση), με οικονομικά προβλήματα που ενδέχεται να αντιμετωπίζει, καθώς και με ασθένεια ή πένθος. Τα σημαντικά γεγονότα στη ζωή του ανθρώπου, είτε είναι θετικά είτε αρνητικά, προκαλούν στρες.
Επιπλέον, το εργασιακό στρες μπορεί να οδηγήσει σε ένα σύνδρομο, το Σύνδρομο Εργασιακής Εξουθένωσης (burnout). Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 στις ΗΠΑ χρησιμοποιήθηκε ο όρος burnout, για να περιγράψει το ψυχολογικό φαινόμενο που παρατηρήθηκε αρχικά στους επαγγελματίες υγείας. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι εργαζόμενοι μετά από ένα διάστημα “έχαναν” τα ψυχικά τους αποθέματα, τα κίνητρα και την αφοσίωση τους στη δουλειά.
Στις σημερινές κοινωνίες, λόγω του υπερβολικού ανταγωνισμού και της πίεσης για υψηλή αποτελεσματικότητα, το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται όλο και συχνότερα και σε σχεδόν όλα τα επαγγέλματα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες αποτελεί μια από τις συνέπειες του εργασιακού στρες.
Το σύνδρομο αυτό έχει τρία χαρακτηριστικά συμπτώματα. Αυτά είναι τα εξής:
Η εξάντληση: Το άτομο νιώθει εξαντλημένο επειδή το στρες έχει επιδράσει στην ψυχή και το σώμα του.
Ο κυνισμός: Είναι το αποτέλεσμα της αρνητικής στάσης προς τους άλλους και προς την εργασία του.
Η αναποτελεσματικότητα: Είναι η συνέπεια της χαμηλής αυτοεκτίμησης.
Κυρίως στη χώρα μας, επικρατεί νοσοκεντρική αντιμετώπιση που σημαίνει ότι πρώτα το άτομο γίνεται ασθενής και έπειτα προσέρχεται για θεραπεία. Βεβαίως, είναι προτιμότερη η πρόληψη. Σε κάθε περίπτωση, είτε προληπτικά είτε θεραπευτικά, η Συμβουλευτική μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τον εργαζόμενο να διαχειριστεί το στρες που βιώνει καθημερινά στο χώρο εργασίας του.
ΠΗΓΕΣ
Lazarus, R.S. & Folman, S. (1984). Stress, appraisal and coping. New York: Springer.
Selye Hans (1974). Stress without distress. New York: New American Library.
Maslach C, Leiter MP. Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry. 2016 Jun;15(2):103-11.
Drummond D. Part I: Burnout Basics – Symptoms, Effects, Prevalence and the Five Main Causes. Mo Med. 2016 Jul-Aug;113(4):252-255.